پژوهشنامه رسانه بین الملل

پژوهشنامه رسانه بین الملل

تحلیل گفتمان ترجمۀ مطبوعاتی بر مبنای رویکرد گفتمانی-تاریخی رایزیگل و وداک، مورد مطالعه: بازنمایی مواضع هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران در الوفاق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مهدیه فرومدیان 1
مرتضی زارع برمی 2
1 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد مترجمی زبان عربی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران.
2 استادیار گروه مترجمی زبان عربی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران.
10.22034/imrl.2025.524295.1313
چکیده
نقش ترجمه در نگارش خبر، معمولاً به انتقال نقل‌قول‌ها و یا مواضع محدود می‌شود. بااین‌حال، وقتی ترجمه‌ای از یک نقل‌قول صورت می‌پذیرد و وارد نظام رسانه‌ای می‌شود و در اختیار کاربران قرار می‌گیرد، می‌تواند به عنوان سخنی که گفته‌شده، تثبیت و پذیرفته گردد؛ بنابراین نقش ترجمه در رسانه‌ها با وجود محدودیت دامنه، تأثیرگذار است. بااین‌وصف، پژوهش حاضر بر شیوه‌های مرسوم ترجمه در رسانه‌های خبری که تأمین‌کنندۀ محتوای اخبار هستند، متمرکز بوده و هدف از آن، تحلیل مواضع هسته‌ای آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، و حسن روحانی، رئیس‌جمهور اسبق، در روزنامۀ الوفاق است. گفتمان‌کاوی ترجمۀ مواضع مذکور با توجه به بافت‌های تاریخی، سیاسی و اجتماعی تولید و تعبیر گفتمان‌ها و نیز بافت‌های موقعیتی نقل‌قول‌های هسته‌ای، کاربست رویکرد گفتمانی-تاریخی را ضروری می‌سازد. رایزیگل و وداک در چهارچوب رویکرد یادشده از راهبردهای ارجاعی، اسنادی، استدلالی، زاویه‌سازی، و پررنگ‌سازی و کمرنگ‌سازی و نیز ابزارهای زبانی منتسب به هریک نام برده‌اند. هریک از این راهبردها ناظر به تحلیل بخشی از مواضع گفتمان‌مدار کنشگران اجتماعی است. روش انجام پژوهش، توصیفی‌تحلیلی با رویکرد ترجمۀ غیرمقابله‌ای است. نتایج پژوهش نشان داد که راهبردهای ارجاعی، اسنادی و استدلالی در مواضع ترجمه‌شدۀ کنشگران مورد استناد همانند مواضع آن‌ها به زبان فارسی، اصلی و سایر راهبردها، یعنی زاویه‌سازی، پررنگ‌سازی و کمرنگ‌سازی جانبی هستند.
کلیدواژه‌ها
رسانه
ترجمه
تحلیل گفتمان
روزنامۀ الوفاق
مواضع هسته‌ای
رایزیگل و وداک

عنوان مقاله English

Discourse Analysis of Press Translation Based on Reisigl and Wodak’s Discourse-Historical Approach: A Case Study of the Representation of the Islamic Republic of Iran’s Nuclear Positions in Al-Vefaq

نویسندگان English

Mahdiye Forumadiyan 1
Morteza Zare Beromi 2
1 M.A. in Arabic Language Translation, Faculty of Humanities, Damghan University, Damghan, Iran.
2 Assistant professor (PhD), Department of Arabic Language Translation, Faculty of Humanities, Damghan University, Damghan, Iran.
چکیده English

The role of translation in news writing is specific and is usually limited to transferring quotes/ positions. However, when a translation of a quotation is made and enters the media system and is made available to users, it can be established and accepted as quoted speech; Therefore, the role of translation in the media is influential despite its limited scope. However, the present study focuses on conventional translation practices in news media that provide news content and, in a case study, considers discourse analysis of the translation techniques of the nuclear positions of Ayatollah Sayyed Ali Khamenei, the Supreme Leader of the Islamic Revolution, and Hasan Rouhani, the former President, in Al-Vefaq newspaper. Discourse analysis of the translation of the aforementioned positions, considering the historical, political, and social contexts of the production and expression of discourses, as well as the situational contexts of nuclear quotations, necessitates the application of a discursive-historical approach. Within the framework of the aforementioned approach, Reisigl and Wedak have mentioned nomination, predication, argumentation, perspectivisation, and mitigation and intensification strategies, as well as the linguistic tools attributed to each. Each of these strategies focuses on analyzing a portion of the discourse-based positions of social activists. The research method is descriptive-analytic with a non-confrontational translation approach. The results showed that nomination, predication, argumentation strategies in the translated positions of the cited actors, like their positions in Persian, are primary, and other strategies, namely, perspectivisation, and mitigation and intensification are lateral.

کلیدواژه‌ها English

Media
Translation
Discourse Analysis
Al-Vefaq [Newspaper]
Nuclear Positions
Reisigl and Wedak
منابع و مآخذ
منابع فارسی
بلوس، دیوید (1401ش). ماهی مترجم: ترجمه و معنای همه چیز. (ترجمه مرتضی درویشیان حقیقی)، چاپ اول، مشهد: جهاد دانشگاهی.
پوررمضان، پرهام؛ و میرزایی کشه‌ای فراهانی، نرگس (1403). ادراک نظام شناختی دولت‌های نهم و دهم از مذاکرات هسته‌ای ایران و غرب، سیاست خارجی. 38(4). 176-151.
خسروی‌نیک، مجید (1397). گفتمان، هویت، مشروعیت: خود و دیگری در بازنمایی‌های برنامه هسته‌ای ایران. ترجمه: نیلوفر آقاابراهیمی، چاپ اول، قم: لوگوس.
رئیسی، شیما؛ شیری، طهمورث؛ و صفری شالی، رضا (1402). مطالعه جامعه‌شناختی گفتمان جریانات سیاسی درخصوص مذاکرات هسته‌ای با غرب (مطالعه موردی: روزنامه‌های کیهان، رسالت، شرق و اعتماد)، مطالعات جامعه‌شناختی (نامه علوم اجتماعی)، 30(1)، 292-275. Doi:10.22059/jsr.2023.358528.1851
ژوزف، جان (1395). زبان و سیاست. (ترجمه مصطفی شهیدی‌تبار). چاپ اول (نوبت دوم)، تهران: دانشگاه امام صادق علیه السلام.
سلطانی، سید علی‌اصغر (1397). قدرت، گفتمان و زبان: سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران. چاپ ششم. تهران: نی.
کریمی فیروزجایی، علی؛ و حبیبی، سمیرا (1397). تحلیل گفتمان دیدگاه‌های رهبران ایران و امریکا درباره برجام. جستارهای سیاسی معاصر، 9(4)، 153-133. doi: 10.30465/cps.2019.3543
محمدی، عادل (1396). منظورشناسی زبان و تحلیل گفتمان. چاپ اول، تهران: روش‌شناسان؛ جامعه‌شناسان.
مسعودی، حیدرعلی و عارف حکم‌آبادی، میلاد (1403). ادراکات متکثر مقامات رسمی ایران از روابط اروپا و آمریکا و تأثیر آن بر مذاکرات هسته‌ای ایران: بررسی موردی دوره ریاست جمهوری روحانی (1392-1400)، روابط خارجی، 16(3)، 60-31. doi: 10.22034/fr.2024.470360.1559
منابع عربی
صحیفة الوفاق، https://newspaper.al-vefagh.ir
صحیفة الوفاق (10/12/2013). روحانی: بعض القوى الکبرى تقر بعجزها عن وقف القدرات النوویة السلمیة الایرانیة، العدد 4614.
صحیفة الوفاق (15/01/2014). الرئیس روحانی: ننظم علاقاتنا مع العالم على أساس مصالح الشعب، العدد 4641.
صحیفة الوفاق (16/01/2014). الرئیس روحانی: البلد الذی یسعى لحیازة قنبلة نوویة لا یتفاوض، العدد 4642.
صحیفة الوفاق (18/01/2014). اسبوع الوحدة اسبوع التوحید واتباع السیرة النبویة، العدد 4643.
صحیفة الوفاق (25/01/2014). روحانی: الاقتصاد الایرانی أکثر إنسجاما ومواءمة مقارنة بالاقتصادات الناجحة الجدیدة، العدد 4648.
صحیفة الوفاق (29/01/2014). روحانی یعلن إستعداد ایران للتوصل لإتفاق نهائی حول الملف النووی، العدد 4652.
صحیفة الوفاق (02/03/2014). روحانی: لا نرید التوتر مع العالم بل بناء علاقات ثقة خصوصاً مع الجیران، العدد 4678.
صحیفة الوفاق (18/02/2014). قائد الثورة: لست متفائلاً بالمفاوضات النوویة، لکنی لا أعارضها، العدد 4668.
صحیفة الوفاق (26/02/2014). روحانی: ماضون قدما فی المفاوضات حتى تحقیق النصر النهائی للشعب الایرانی، العدد 4675.
صحیفة الوفاق (27/02/2014). الرئیس روحانی: سیاستنا تتبنی التعاطی والصداقة مع الجوار، العدد 4676.
صحیفة الوفاق (03/03/2014). الرئیس روحانی: الغرب إغتال علماءنا رغم علمه بسلمیة برنامجنا النووی، العدد 4679.
صحیفة الوفاق (15/03/2014). طهران وموسکو تستعرضان المستجدات الاقلیمیة والدولیة ومنها أوکرانیا والنووی الایرانی، العدد 4689.
صحیفة الوفاق (17/03/2014). روحانی، لدى إستقباله وزیر الخارجیة الیونانی: تعزیز العلاقات بین ایران والاتحاد الاوروبی یصب فی مصلحة العالم، العدد 4691.
صحیفة الوفاق (05/03/2014). المفاوضون النوویون سیحافظون على حقوق الشعب الایرانی، العدد 4681.
صحیفة الوفاق (05/04/2014). قائد الثورة: حقائق المجتمع الدولی لن تسیر وفق رغبات امیرکا، العدد 4694.
صحیفة الوفاق (08/02/2014). طهران وتونس تعلنان رغبتهما بتطویر العلاقات خاصة الاقتصادیة والتجاریة، العدد 4660.
صحیفة الوفاق (08/03/2014). الحظر لن یؤثر على ایران وتهدیدات امیرکا دلیل على عدم جدواه، العدد 4683.
صحیفة الوفاق (09/02/2014). قائد الثورة: لا جدوى من المساومة مع المستکبرین، العدد 4661.
صحیفة الوفاق (09/04/2014). رئیس الجمهوریة: ایران تدعم الاجراءات المتعلقة بتطهیر المناطق الملوثة بالالغام، العدد 4698.
صحیفة الوفاق (10/03/2014). رئیس الجمهوریة یؤکد استعداد ایران لإقامة علاقات بناءة مع الإتحاد الأوروبی، العدد 4685.
صحیفة الوفاق (10/04/2014). قائد الثورة: الأنشطة النوویة الایرانیة لن تتوقف أبدا، العدد 4699.
صحیفة الوفاق (11/01/2014). قائد الثورة: الشعب الایرانی لم یستسلم حتى فی ظروف أصعب من ظروف الیوم، العدد 4637.
صحیفة الوفاق (02/11/2015). قائد الثورة: بدعة خطیرة ان تتخذ الدول الأخرى القرار حول نظام الحکم فی سوریا، العدد 5148.
صحیفة الوفاق (04/11/2015). قائد الثورة: مقارعة الاستکبار حرکة عقلانیة تعتمد على تجارب الشعب الایرانی، العدد 5150.
صحیفة الوفاق (14/07/2015). رئیس الجمهوریة: اقتربنا من قمة المفاوضات ودبلوماسیونا سینتصرون، العدد 5058.
صحیفة الوفاق (15/07/2015). یصون حق الشعب الایرانی وخطوطه الحمراء ... واشادات دولیة به، الإتفاق النووی ... واخیرا تصاعد الدخان الأبیض، العدد 5059.
صحیفة الوفاق (16/07/2015). خلال استقباله رئیس الجمهوریة وأعضاء الحکومة: قائد الثورة یثمّن جهود الفریق النووی الایرانی الصادقة والدؤوبة، العدد 5060.
صحیفة الوفاق (16/07/2015). خلال اجتماع الحکومة: رئیس الجمهوریة یشید بدعم قائد الثورة وتوجیهاته السدیدة خلال المفاوضات، العدد 5060.
صحیفة الوفاق (20/07/2015). روحانی: أولویة ایران بعد الإتفاق النووی تعزیز العلاقات مع دول الجوار، العدد 5061.
صحیفة الوفاق (23/07/2015). روحانی: ایران هی المنتصرة فی المفاوضات النوویة ... ولن تواجه أیة عراقیل بعد الیوم، العدد 5064.
صحیفة الوفاق (25/07/2015). الرئیس روحانی: أکثر القضایا تعقیدا قابلة للحل دبلوماسیا، العدد 5065.
صحیفة الوفاق (27/07/2015). روحانی: فی حل الموضوع النووی أثبتنا قدرتنا على تسویة القضایا الأخرى منطقیاً، العدد 5067.
صحیفة الوفاق (18/08/2015). قائد الثورة: تقسیم العراق وسوریا لن یتحقق ... ونقدم المساعدة للیمنیین، العدد 5085.
صحیفة الوفاق (22/10/2015). قائد الثورة: بقاء هیکلیة الحظر مرفوض وانتهاک للإتفاق، العدد 5140.
منابع انگلیسی
Ansocombre, J. C. (1995). Theorie des topoi. Paris: Editions Kime.
Bell, Allan. (1991). The Language of News Media. Oxford: Blackwell.
Bielsa, E. & Bassnett, S. (2009). Translation in Global News. London: Routledge.
Bouvier, A. (1993). Une anthropologie sociologique des topoi: la theorie des derivtions de parto. In C. Plantin (Ed.), Lieux Communs, topoi, stereotypes, cliches, (182-192), Paris: Éditions kime.
Fairclough, N. & Wodak, R. (1997). Critical discourse analysis: an over view. In T. A. van Dijk, (Ed.), Discourse as a social interaction (Discourse Studies: A multidiciplinarty introduction. Vol. 2), (258- 283), London: SAGE.
Fairclough, N. (1989). Language and Power. London: Longman.
Fowler, R., Hodge, B., Kress, G., & Trew, T. (1979). Language and Control. London: Routledge and Kegan Paul.
Hay, C. (2002). Political analysis: a critical introduction. Basingstoke: Palgrave.
Hodge, B. & Kress, G. (1979). Language and Ideology. London: Routledge.
Kienpointner, M. (1992). Alltagslogik: Struktur und Funktion von Argumentationsmustern. Stuttgart-Bad Cannstatt: Frommann-Holzboog.
Reisigl, M. & Wodak, R. (2001). Discourse and Discrimination: Rhetorics of racism and antisemitism. London: Routledge.
Reisigl, M. & Wodak, R. (2009). The discourse-historical approach (DHA). In R. Wodak & M. Meyer (Eds.), Methods of critical discourse analysis, (2nd ed.), (87-121), London: SAGE.
Stetting, K. (1989). Transediting. A New Term for Coping with the Grey Area Between Editing and Translating. In Proceedings from the Fourth Nordic Conference for English Studies, 371-382, Copenhagen: University of Copenhagen.
Tuchman, G. (1978). Making News: A Study in the Construction of Reality. New York: The Free Press.
Van Dijk, T. A. (1985). Introduction: discourse as a new cross-discipline. In T. A. Van Dijk (Ed.), Handbook of Discourse Analysis, Vol. 1: Disciplines of Discourse, New York: Academic Press, 1-10.
Van Dijk, T. A. (1988). News as Discourse. Hillsdale: Lawrence Erlbaum Associates.
van Dijk, T. A. (2001). Multidisciplinary CDA: a plea for diversity, In R. Wodak & M. Meyer (Eds.). Methods in critical discourse analysis, (95-120), London: Sage.
 Van Eemeren, F. H. & Grootendorst, R. (1992). Argumentation, communication, and fallacies: a pragma-dialectical perspective. Hillsdale, N.J.: L. Erlbaum.
Van Eemeren, F. H., Grootendorst, R. & Kruiger, T. (1987). Handbook of argumentation theory: a critical survey of classical backgrounds and modern studies. Dordrecht, Holland; Providence, U.S.A.: Foris Publications.
Van Eemeren, F. H., Grootendorst, R. & Snoek Henkemans, A. F. (1996). Fundamentals of argumentation theory: a handbook of historical backgrounds and contemporary developments. Mahwah, N.J.: L. Erlbaum.
Van Leeuwen, T. & Wodak, R. (1999). Legitimizing immigration control. A discourse-historical analysis, Discourse Studies, 1(1), 83- 118.
Wodak, R. & Meyer, M. (2001). Methods of critical discourse analysis. London: SAGE.
Wodak, R. & Meyer, M. (2009). Methods of critical discourse analysis. (2nd ed.), London: SAGE.
Wodak, R. (1989). Introduction, In R. Wodak (Ed.). Language, Power and Ideology, Amsterdam: Benjamins.
Wodak, R. (2006). Dilemmas of discourse (analysis), Language in Society, 35(4). 595-611.
Wodak, R. (2009). The semiotics of racism: A Critical discourse-historical analysis. In J. Renkema (Ed.), Discourse, of course: an overview of research in discourse studies, (311-326), Amsterdam and Philadelphia: John Benjamins.
Wodak, R., De Cillia, R., Reisigl, M. & Liebhart, K. (1999). The discursive construction of national identity. Edinburgh: Edinburgh University Press.
Wodak, R., Menz, F., Mitten, R. & Stern, F. (1994). Sprachen der Vergangenheiten. Offentliches Gedenken in osterreihischen und deutshchen Medien. Frankfurt: Suhrkamp.
Wodak, R., Nowak, P., Pelikan, J., Gruber, H., De Cillia, R. & Mitten, R. (1990). Wir sind alle unschuldige Tater. Diskurshitorische Studien um Nachkeriegsant.