پژوهشنامه رسانه بین الملل

پژوهشنامه رسانه بین الملل

جایگاه ایران در ژئوپلیتیک کریدوری منطقه‌ای و بین‌المللی (با تأکید بر رویکردهای رسانه‌ای)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
رحمت حاجی مینه 1
رسول محمودی 2
1 دانشیار روابط بین الملل،گروه حقوق، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد علوم ارتباطات، گروه ارتباطات، دانشکده ارتباطات و رسانه، دانشگاه صداوسیما، تهران
10.22034/imrl.2024.431356.1219
چکیده
موقعیت جغرافیایی ایران به‌دلیل قرارگیری بین سه قاره آسیا، اروپا و آفریقا در جهان کم‌نظیر است. امروزه با توجه به ظهور قدرت­ های اقتصادی در آسیا و افزایش تبادلات بین کشورها در چند دهه اخیر، اهمیت این موقعیت سرزمینی و ایجاد کریدورها چندبرابر شده است. هدف این مقاله تبیین جایگاه ایران در کریدورهای منطقه ­ای و بین ­المللی و عوامل تأثیرگذار بر جایگاه ایران به‌خصوص کریدورهای رقیب یا کریدورهایی که توان تأثیرگذاری منفی بر کریدورهای منطقه ‎ای ایران را دارند با تأکید بر نقش رسانه است. برای دستیابی به هدف موردنظر پژوهش با استفاده از روش توصیفی و تبیینی از منظر ژئوپلیتیک انتقادی دنبال شده است. فرضیه اصلی عبارت از این است که در کنار موقعیت راهبردی ایران در جغرافیای سیاسی منطقه، عوامل سه­ گانه داخلی (ازجمله سیاست‌گذاری کلان)، منطقه‌ای (همکاری و رقابت منطقه ­ای) و بین‌المللی (ساختار آنارشیک و منافع هژمونیک) بر ارتقای مزیت نسبی جایگاه کریدوری ایران نسبت به کریدورهای رقیب تأثیرگذار هستند. یافته­ های پژوهش بیانگر آن است که کریدورها عامل مؤثری در شکل ­دهی به جایگاه قدرت منطقه ­ای و فرامنطقه­ ای ایران هستند؛ اما این مزیت راهبردی دائماً در معرض تهدید کریدورهای رقیب و عوامل داخلی و منطقه ­ای قرار دارد. در رقابت کریدوری، اتکاء به امنیت، هزینه و زمان کم­تر، مهم­ترین مزیت­ های رقابتی کریدورهای منطقه‌ای ایران نسبت به کریدورهای رقیب است. از سوی دیگر  با توجه به کارکرد رسانه ­ها خصوصاً رسانه‌های برون‌مرزی، آنها در تمام مراحل از برنامه­ ریزی، اجرا و پیاده ­سازی تا بهره­ برداری و مراقبت و نگه داری از کریدورها می­ توانند به‌عنوان ناظری فعال نقش تبینی داشته باشند و با تأکید بر منافع جمعی نقش پر رنگی در همگرایی بین کشورهای منطقه در جهت فعال‌سازی کریدورها ایفاء کنند.
کلیدواژه‌ها
ژئوپلیتیک انتقادی
کریدورهای منطقه‌ای و بین‌المللی
کریدورهای رقیب
رسانه‌های برون‌مرزی
ایران

عنوان مقاله English

Iran's Position in Regional and International Corridor Geopolitics (With an Emphasis on Media Approaches)

نویسندگان English

rahmat Hajimineh 1
Rasoul Mahmoodi yamin 2
1 Associate Professor in International Relations, ِDepartment of law, East Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 MA in Communication Sciences, Department of Communication, Faculty of Communication and Media, IRIB University, Tehran, Iran.
چکیده English

Iran, due to its situation between the three continents of Asia, Europe and Africa, has a unique geographical location in the world. Today, due to the emergence of economic powers in Asia and the increase of exchanges between countries in the last few decades, the importance of Iran's territorial position and the creation of corridors has multiplied. The purpose of this article is to explain Iran's position in regional and international corridors and the factors affecting Iran's position, especially rival corridors or corridors that have the ability to negatively affect Iran's geopolitical importance, emphasizing the role of the media. To achieve the desired goal, the research has been followed by using the descriptive and explanatory methods from a critical geopolitical perspective. The main hypothesis is that in addition to Iran's strategic position in the political geography of the region, three internal (including macro-politics), regional (regional cooperation and competition) and international (anarchic structure and hegemonic interests) factors promote the advantage. The relative positions of Iran's corridors compared to competing corridors are influential. The findings of the research show that the corridors are an effective factor in shaping Iran's regional and extra-regional power position; But this strategic advantage is constantly under threat from rival corridors and internal and regional factors. In corridor competition, reliance on security, cost reduction and time-saving are the most important competitive advantages of Iran's regional corridors compared to rival corridors. On the other hand, according to the function of the media, especially the overseas media, they can be present as an active observer in all stages from planning, execution and implementation to operationalisation and maintenance of the corridors. and by emphasizing the collective interests, play a colorful role in the convergence between the countries of the region in order to activate the corridors.

کلیدواژه‌ها English

Critical Geopolitics
Regional and International Corridors
Rival Corridors
IRIB World Service media
Iran
منابع فارسی
احمدی‌پور، زهرا، و بدیعی، مرجان (1381). ژئوپلتیک انتقادی. مدرس علوم انسانی، 6(4)، 1-10.
بازدار، پریسا (1400). بررسی سهم قابل جذب حمل جاده­ای از بازارهای منطقه­ای و بین­المللی. تهران: انتشارات مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی.
برنامه هفتم توسعه (1402). انتشارات سازمان برنامه و بودجه کشور.
بهبهانی، سیدعلی (1383). پل پیروزی متفقین. ماهنامه اندیشه و تاریخ سیاسی ایران معاصر،3(24)، 12-16.
حافظ­نیا، محمدرضا (1393). خلیج فارس و نقش راهبردی تنگه هرمز. تهران: انتشارات سمت.
حافظ­نیا، محمدرضا. احمدی نوحدانی، سیروس و نوری روستای، مهدی (1400). بررسی نقش موقعیت گذرگاهی در قدرت ملی، موردمطالعه: ایران. مجله پژوهش­های جغرافیای سیاسی، 6 (2)، 86-106.
حافظ­نیا، محمدرضا (1386). مفهوم جدیدی از هارتلند. فصلنامه ژئوپلتیک، 3(2)، 1-6.
حسنی، علی. عادل، فرشاد و هادوی، علی (1401). ارمنستان، حلقه مفقوده در کریدور بین­المللی ترانزیت شمال-جنوب (INSTC). مؤسسه آینده‌پژوهی جهان اسلام (هسته مطالعات راهبردی کریدورها).
خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا) (1402). «نخست‌وزیر عراق: پروژه بندر فاو، با کریدور راه توسعه بی ارتباط نیست»، کد خبر: 85246086، قابل دسترس در: https://irna.ir/xjNBr4
خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران (ایرنا) (1402). رقبای ایران در ترانزیت منطقه چه برنامه‌هایی دارند؟. کد خبر: 85140738، قابل دسترس در: https://irna.ir/xjMHy6
روزنامه ابتکار(1402). کریدورهایی که ایران را دور می‌زنند. کد خبر15621، قابل دسترس در: https://ebtekarnews.com
روزنامه اقتصاد سرآمد (1400). راه‌اندازی مسیر ترانزیتی ریلی پاکستان- ایران- ترکیه. شماره 1245، 4.
روزنامه تجارت (1400). ترکیه مانع اتصال راه آهن ایران به اروپا. شماره 2329، 6.
ساسانی، مهدی (1391). جایگاه ترانزیت در اقتصاد مقاومتی. اولین همایش ملی اقتصاد مقاومتی، دانشگاه علم و صنعت ایران.
شرکت راه­آهن ج ا ایران (1401). قابل دسترس در:
https://qom.rai.ir/page-showpagetemp/fa/0/show-form/1207-2
کاظمی، احمد (شهریور 1401). دالان تورانی ناتو؛ توطئه مشترک ناتو وصهیونیسم بین المللی علیه ایران، روسیه و چین، قابل دسترسی در وب سایت احمد کاظمی به نشانی: ahmadkazemi.com
کمپ، جفری و رابرت هارکاوی (1383). جغرافیای راهبردی غرب آسیا. ترجمة مهدی حسینی متین، تهران: انتشارات پژوهشکدة مطالعات راهبردی،
گزارش ویژه (1400). کریدورها؛ نیروهای بازدارنده. مرکز آینده پژوهی جهان اسلام، شماره 69.
ضیایی، علی (1401). توقف کریدور ترانس-سیبری در مناقشه روسیه و اوکراین و مزیت کریدور ایران برای تجار، قابل دسترس در وب سایت خبرگزاری فارس به نشانی: http://fna.ir/1oakn2
مانا (1402). ۵ دلیل اهمیت کریدور خلیج فارس-دریای سیاه برای ایران. شبکه اطلاع‌رسانی مستقل جامعه دریایی، کد خبر: 96587.
مرکز پژوهش­های اتاق بازرگانی ایران (1401). کریدورهای منطقه­ای و موقعیت ژئواکونومیک ایران.
مشفق، زهرا (1401). تضعیف جایگاه ایران در کریدورهای بین­المللی. ماهنامه علمی امنیت اقتصادی، 10(3)، 27-48.
ملک‌حسینی، سیدحسن (1400). مروری بر کریدورهای مهم تجاری ایران، انتشارات اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی اصفهان.
نورعلی، حسن و احمدی، سیدعباس (1401). واکاوی نقش ژئوپلیتیکی ایران در کریدورهای بین­المللی و ارائه مدل؛ ایران، هارتلند کریدوری جهان. پژوهش­های جغرافیای انسانی، 54(3)، 1161-1187.
منابع خارجی:
Ahmed, Zahid Shahab. Rojratanakiat, Silada and Taekasem, Soravis (2019). The China-Pakistan Economic Corridor in Social Media: A Critical Discourse Analysis of Tweets from Pakistan. Figueroa Press, Los Angeles.
Agnew, j (2003). Geopolitics: Re-visioning World Politics. London: Routledge, 2nd edn.
Avdaliani, Emil (2017). Iran and the New Land Corridor. BESA Center Perspectives Paper No. 690, December 19.
Dijkink, G.  (2009). Geopolitics and Religion. International Encyclopedia of Human Geography, 453-457.
Dodds, Klaus. Kuus, Merje and Sharp, Joanne (2016). The Ashgate Research Companion to Critical Geopolitics. London and New York: Routledge.
Kuus, Merje (2010). Critical Geopolitics. Oxford Research Encyclopedias, International Studies, 1-24.
Li, jin and Lei Yang (2023). Development and Challenges of Iran's Railway Transportation Infrastructure Based on The Perspective of “The Belt and Road” Initiative. International Conference on Management Innovation and Economy Development (MIED 2023). Advances in Economics, Business and Management Research 260. Available at:
 https://www.atlantis-press.com/proceedings/mied-23/125991602.
Mangi, Shah Nawaz. Chachar, Ayaz Ahmed and Khurram Shaikh, Sadia (2021). china pakistan economic corridor: perspectives and challenges for iran. Biannual Research Journal Grassroots, 55(2), 198-209.
Murad Aghayev (2023). New Opportunities and Challenges for Transportation Corridors in the South Caucasus in the Light of the Russian-Ukrainian War. (June 16, 2023). Available at: SSRN: https://ssrn.com/abstract=4482389 or http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4482389
Ramasamy, Bala. Yeung, Matthew. Utoktham, Chorthip and Duval, Yann (2017). Trade and trade facilitation along the Belt and Road Initiative corridors. ARTNeT.